الميرزا عبد الله أفندي الأصبهاني ( مترجم : ساعدي )
49
رياض العلماء و حياض الفضلاء ( فارسي )
پنهان مىداشت بنابراين كتابهاى بحار را همراه نداشته كه به مشاهده سيد عبد اللّه رسانيده باشد . گذشته از اين ، در اجازه خود ذيل احوال ميرزا عبد اللّه مىنويسد : آنگاه كه من خردسال بودم و ميرزا عبد اللّه به خانهء ما وارد شده بود متوجه بودم كه پدرم و ديگر علما بلاد ما از ميرزا سؤالاتى مىكردند و بهرهمند مىشدند ، از جمله كتابهاى كهنه و جزوههاى مندرسى داشتيم كه اوائل و اواخر آنها به گذشت زمان از ميان رفته بود و ما نام آنها و مؤلفاتشان را نمىدانستيم وى اسامى كتابها و مؤلفان آنها را به پدرم مىگفت و حتى مقدارى كه از اوّل و آخر آنها ساقط شده بود به پدرم گوشزد مىكرد . و در همان اوقات اشتباهاتى كه مؤلف امل الآمل در كتاب خود داشت در حاشيه نسخهاى كه حاضر داشتيم به خط خود مىنوشت و من خود گاهى كتابهايى را براى مطالعه او مىبردم ، خرسند مىشد و مرا به خود نزديك مىساخت و براى توفيقات بيشتر من دعا مىكرد . سفرها : مؤلف رياض براى تدوين و تبويب آثار خويش ، به ويژه براى تهيه مدارك لازم كتاب رياض ، سالهايى را به مسافرتهاى دور و نزديك برگزار مىكرده است . زهر الرياض مىنويسد : مورّخان دربارهء مسافرتها و سياحتهاى مؤلف رياض ، اختلاف كردهاند بعضى سفرهاى او را در ظرف سى سال و عدهاى بيست سال و جمعى ، نيمى از عمر او را تعيين كردهاند . و از جمله سرزمينهايى كه وى به طور تحقيق بدانجا سفر كرده است ، شهرهاى مصر و حجاز و يمن و عراق و لبنان و سوريه و ايران و افغانستان و تركستان و هند و سند و حضرموت و اندونزى و تركيه و گرجستان و ارمنستان و تاشكند و كشمير و امثال اينها بوده است .